Czy tango naprawdę umiera?

Po przeczytaniu artykułu Daniela Kaya o rozkładzie maratonów tanga, przyłapałem się na tym, że przyglądam się nie tylko samej krzywej, ale także wszystkiemu, co się za nią kryje: zmęczeniu, fragmentacji, nostalgii, iluzji, zaprzeczeniu, a także prawdzie, którą wiele osób w naszej społeczności odczuwa, ale często nie mówi o niej wprost. Od dawna chciałem napisać o obecnej scenie tanga, ponieważ to pytanie od lat przewija się na milongach, festiwalach, w grupach WhatsApp, prywatnych rozmowach i kolacjach organizatorów: czy imprezy tango umierają, czy też po prostu jesteśmy świadkami końca jednego modelu i bolesnych narodzin kolejnego?

Zanim przejdę głębiej, tym, którzy mnie nie znają, powinienem wyjaśnić, z jakiej perspektywy na to patrzę. Nie piszę jako ktoś, kto obserwuje z daleka, ani jako ktoś, kto odkrył tango wczoraj i już czuje się gotowy, by je oceniać. Zacząłem tańczyć tango, gdy miałem siedemnaście lat, we wrześniu 2007 roku, a kilka lat później zacząłem aktywnie podróżować, gdy międzynarodowe wydarzenia tangowe wydawały mi się jeszcze rzadkością, czymś wyjątkowym, niemal jak inicjacja. Moim pierwszym maratonem był Maraton Tanga La Colegiala, niedaleko mojego rodzinnego miasta w Toskanii, i od tamtej pory tango nigdy nie było w moim życiu tylko hobby. To niemal drugie życie. Uczyłem tanga, budowałem społeczności, tworzyłem projekty, organizowałem milongi, warsztaty, weekendy i przestrzenie towarzyskie wokół tego tańca. Jednocześnie, poza tangiem, budowałem karierę jako kierownik projektu i strateg ds. marketingu cyfrowego. To połączenie może brzmieć dziwnie, ale w rzeczywistości dało mi jeden z najbardziej użytecznych sposobów patrzenia na tango. Ponieważ ludzie tanga często odczytują taniec emocjonalnie, estetycznie, romantycznie. Ja też tak robię. Ale biorę też pod uwagę struktury, przepływy, wskaźniki, lejki sprzedażowe, pozycjonowanie, zachowania odbiorców, retencję i zmęczenie rynku. A kiedy patrzysz na tango z obu perspektyw jednocześnie, obraz staje się bardziej niepokojący, ale i bardziej szczery.

Zacznijmy więc od tego, od czego powinna zaczynać się każda uczciwa analiza: od kontekstu.

Złota era współczesnego tanga

Jeśli otworzysz Google Trends i wpiszesz słowo „tango”, oczywiście nie otrzymasz całej prawdy. Google Trends nie mierzy miłości, jakości, muzykalności ani piękna ronda o 2 w nocy. Ale pokazuje uwagę. Pokazuje temperaturę kulturową. Pokazuje, kiedy ludzie szukają, odkrywają, zbliżają się i stają się ciekawi. A jeśli spojrzysz na tę krzywą w ciągu ostatnich dwudziestu lat, możesz zobaczyć coś, co wielu z nas czuło już w swoich ciałach, zanim jeszcze zobaczyło to w danych: od połowy lat 2000 do około 2014 roku tango nadal było niesione silną falą pędu. Było widoczne, atrakcyjne i w wielu miejscach wciąż rosło.

Pamiętam te lata bardzo wyraźnie. Nowe kierunki można było otwierać z minimalnym wysiłkiem. Reklama była minimalna, czasami prawie zerowa, a mimo to ludzie przychodzili. Przychodzili, ponieważ tango wciąż miało symboliczną moc. Wciąż niosło energię wielkiego odrodzenia, które rozpoczęło się dekady wcześniej, po tym, jak tango przetrwało już jedną historyczną sytuację bliską śmierci w Argentynie i powróciło na cały świat dzięki inscenicjom scenicznym, wędrownym mistrzom i fascynacji formą sztuki, która wydawała się należeć do innego stulecia, ale wciąż odpowiadała na coś bardzo ludzkiego. Warto o tym pamiętać, ponieważ kiedy ludzie dzisiaj mówią „tango umiera”, często mówią tak, jakby upadek był czymś dziwnym lub nieoczekiwanym. Tak nie jest. Tango zawsze podlegało cyklom: ekspansji, nasyceniu, upadkowi, zmianom i odrodzeniu. Już raz „umarło” w głównym nurcie społecznym po swojej złotej erze, kiedy telewizja, muzyka rockowa, dyktatura i zmiany kulturowe opustoszały parkiety taneczne w samej Argentynie. A jednak powróciło. Nie oznacza to, że teraz wszystko automatycznie będzie dobrze. Oznacza to jednak, że każdą mowę pogrzebową w tangu należy traktować z ostrożnością.

Mimo to, współczesna złota era stworzyła swój własny ukryty problem. Wraz z rozwojem tańca, coraz więcej osób osiągało poziom, na którym zaczynało nauczać. Samo w sobie mogło to być pozytywne. Więcej nauczycieli mogłoby oznaczać większy dostęp, więcej eksperymentów, więcej lokalnej aktywności i więcej szans na rozprzestrzenianie się tańca. Ale to wymagałoby czegoś, do czego większość nauczycieli tanga nigdy nie została przeszkolona: strategii. Nie strategii tanga na parkiecie, ale strategii rynkowej, strategii społecznościowej, strategii komunikacji. Rzeczywistość jest taka, że ​​wielu nauczycieli tanga to utalentowani artyści i pasjonaci tańca, ale niekoniecznie są oni marketingowcami, twórcami systemów lub długoterminowymi budowniczymi społeczności. Więc zamiast powiększać tort, wielu po prostu zaczęło wycinać kawałki z tego samego tortu.

To właśnie tutaj rozpoczął się jeden z głównych problemów lokalnego ekosystemu tanga. Nowy nauczyciel otwierał szkołę nie poprzez tworzenie nowego popytu, ale poprzez odciąganie uczniów od innych nauczycieli. Uczniowie, zwłaszcza w pierwszych latach, nie są lojalni wobec „tanga” jako abstrakcyjnej idei. Są lojalni wobec ludzi, charyzmy, komfortu, atmosfery, sposobu, w jaki nauczyciel sprawia, że ​​się czują. Tak więc to, co mogło być zdrową różnorodnością, często stawało się ruchem bez prawdziwego rozwoju. Zysk jednej szkoły był stratą innej. Potem pojawiła się defensywność, rywalizacja, terytorium, plotki, równoległe milongi w te same wieczory, drobne lub bezpośrednie ostrzeżenia przed „innymi szkołami” i powolna destrukcja tego, czego taniec towarzyski naprawdę potrzebuje, aby przetrwać: przepuszczalności. Spotykania innych ludzi. Tańca poza swoją bańką. Poczucia się częścią szerszej społeczności, a nie chronionego plemienia.

Dlatego proporcje między uczniami a nauczycielami mają o wiele większe znaczenie, niż wielu ludzi myśli. Nie dlatego, że nauczyciele są wrogiem, ale dlatego, że ekosystem staje się niestabilny, gdy zbyt wielu ludzi jest zależnych ekonomicznie od bazy, która już się nie rozwija. Jeśli miasto ma tę samą liczbę tancerzy, a nawet mniej, i coraz więcej szkół, każda struktura staje się słabsza. Każdy nauczyciel ma więcej powodów, by chronić, izolować i emocjonalnie zamykać swoich uczniów. Z zewnątrz może to wyglądać jak „aktywność”. W rzeczywistości może to być oznaką kanibalizacji. Więcej ulotek, więcej zajęć, więcej brandingu, więcej wydarzeń, ale mniej zaufania, mniej nakładu, mniej odkryć i mniej prawdziwego życia.

A potem pojawia się głębszy problem, ten, który większość nauczycieli zna bardzo dobrze, nawet jeśli nie mówią o tym wprost: początkujący nie wytrwają.

Problem początkującego, z którym nikt nie chce się zmierzyć

Z mojego własnego doświadczenia, a także z doświadczenia wielu organizatorów i nauczycieli, którzy faktycznie to śledzą, zamiast polegać wyłącznie na wrażeniach, wynika, że ​​odsetek początkujących, którzy przetrwają pierwszy rok tanga, jest drastycznie niski. Szacunek rzędu dziesięciu do piętnastu procent nie jest absurdalny; w wielu miejscach może być wręcz optymistyczny. Oznacza to, że na każdą grupę podekscytowanych nowicjuszy wchodzących na salę, zdecydowana większość zniknie na długo przed tym, zanim na stałe zagości na parkiecie.

Sam ten fakt zmienia niemal wszystko.

Skoro retencja początkujących jest tak niska, to nauczanie ich to nie tylko misja artystyczna. To wyczerpująca, trudna i niskodochodowa inwestycja. Nauczyciele muszą tworzyć przyjazne środowisko, dodatkowe zajęcia, systemy wsparcia, mosty do milong i bezpieczeństwo emocjonalne dla osób niepewnych siebie, niecierpliwych, zagubionych i często onieśmielonych kodami tanga. Cała ta energia jest poświęcana na utrzymanie przy życiu niewielkiej części osób, które mogą i tak odejść lub i tak później przejść do innego nauczyciela. Kiedy to zrozumiesz, zrozumiesz również, dlaczego tak wielu nauczycieli powoli przechodzi na zaawansowane grupy, warsztaty, lekcje indywidualne lub nauczanie oparte na wydarzeniach. Nie zawsze jest to arogancja. Czasami to ekonomiczna samoobrona.

Ale kiedy nauczyciele przestają inwestować w początkujących, w przyszłości społeczności otwiera się ogromna dziura. Brak początkujących oznacza brak średniozaawansowanych w przyszłości. Brak średniozaawansowanych oznacza brak przyszłych zaawansowanych tancerzy, brak przyszłych podróżników, brak przyszłych organizatorów, brak przyszłych lokalnych wolontariuszy, brak przyszłej publiczności. Scena międzynarodowa zależy od lokalnych szkół o wiele bardziej, niż wielu miłośników maratonów chce przyznać. Tancerz zazwyczaj nie zaczyna od latania po Europie. Zaczyna w lokalnym pokoju, z lokalnym nauczycielem, z niezręcznym chodzeniem, niewygodnymi butami i nadmiernym myśleniem. Jeśli ten lokalny kanał słabnie przez lata, scena międzynarodowa prędzej czy później to odczuje, nawet jeśli z pewnym opóźnieniem. To opóźnienie jest właśnie powodem, dla którego wiele osób przez długi czas nie dostrzegało wyraźnie kryzysu.

Ponieważ podczas gdy społeczności lokalne były coraz słabsze, liczba wydarzeń międzynarodowych stale rosła.

Iluzja wzrostu

To jeden z największych paradoksów ostatniej dekady. Tango zaczęło tracić na popularności w wielu lokalnych ekosystemach, ale kalendarz maratonów, spotkań towarzyskich, festiwali i specjalnych weekendów stale się rozrastał. Początkowo wyglądało to na rozkwit. W rzeczywistości często maskowało nadpodaż.

Przez pewien czas międzynarodowa scena wydarzeń stała się jednym z najatrakcyjniejszych motorów napędowych tanga. Wędrowni tancerze tworzyli poczucie obfitości. Zdjęcia były przepiękne. Rejestracje odbywały się błyskawicznie. Na popularnych wydarzeniach istniały listy oczekujących. Niektóre miasta stały się miejscami pielgrzymek. Dla wielu organizatorów logika wydawała się oczywista: skoro lokalne cotygodniowe tango stawało się coraz trudniejsze, być może tango organizowane w miejscu docelowym mogłoby stać się modelem zrównoważonym. I przez kilka lat być może tak się stało. Jednak wraz z pojawieniem się na rynku większej liczby organizatorów, kolejny niebezpieczny stosunek zaczął się pogarszać: tym razem nie liczba uczniów do nauczycieli, ale liczba wydarzeń do tancerzy.

Gdy zbyt wiele wydarzeń walczy o tę samą grupę aktywnych turystów, zaczyna się fragmentacja. Tancerze są rozproszeni po większej liczbie opcji. Organizatorzy zacieśniają rywalizację. Kontrola jakości staje się trudniejsza do utrzymania. Te same weekendy stają się pełne możliwości wyboru, często w miejscach geograficznie blisko siebie. Jednocześnie zmienia się również szerszy świat gospodarczy. Rośnie inflacja. Loty stają się drogie. Koszty zakwaterowania rosną. Ludzie się starzeją. Kariery stają się bardziej wymagające. Pojawiają się rodziny. Zmienia się energia. Tancerz, który kiedyś odbywał dziesięć lotów rocznie, teraz odbywa trzy. Osoba, która kiedyś przemierzyła kontynent, aby wziąć udział w maratonie, teraz wybiera wydarzenie, do którego może dotrzeć samochodem. Globalna sieć wydarzeń nie znika, ale jej publiczność staje się bardziej selektywna, bardziej lokalna i bardziej ograniczona finansowo.

To właśnie tutaj wielu organizatorów wpadło w pułapkę. Koszty nie zmniejszyły się tylko dlatego, że rynek się uspokoił. Miejsca nadal trzeba było opłacać. DJ-ów nadal trzeba było rezerwować. Jedzenie, obsługa, bloki noclegowe, promocja, artyści, transport i cała niewidzialna logistyka nadal kosztowały. Więc kiedy rejestracje osłabły, wiele wydarzeń nie zmniejszyło ambicji. Obniżyło standardy. Tancerze, którzy w przeszłości mogli nie zostać przyjęci, zaczęli się zgłaszać, nie dlatego, że wydarzenie zmieniło swoją filozofię, ale dlatego, że wymagał tego arkusz kalkulacyjny. A gdy to nastąpi, pozycjonowanie wydarzenia zmienia się natychmiast, nawet jeśli nikt nie mówi o tym otwarcie. Doświadczeni tancerze to zauważają. Turyści to zauważają. Stali bywalcy to zauważają. Tożsamość wydarzenia się zmienia.

To delikatna kwestia, ponieważ dyskusja o „poziomie” w tangu jest zawsze wybuchowa. Może łatwo zabrzmieć snobistycznie, okrutnie lub nostalgicznie w najgorszym tego słowa znaczeniu. Ale całkowite unikanie tematu jest również nieuczciwe. Jeśli tancerz płaci wysoką cenę za międzynarodowe wydarzenie i odkrywa, że ​​doświadczenie taneczne niewiele różni się od tego, co można znaleźć na przeciętnej lokalnej milondze, powód do podróży upada. Nie chodzi o upokorzenie mniej doświadczonych tancerzy. Chodzi o integralność produktu. Niektóre wydarzenia mają być otwarte, towarzyskie, mieszane i eksploracyjne. Inne zbudowały swoją reputację na innej obietnicy. Jeśli ta obietnica zniknie, ich propozycja wartości również zniknie.

Pytanie o jakość

Kwestia jakości jest jednak ważniejsza niż sam wybór wydarzenia.

Wielu doświadczonych tancerzy uważa, słusznie lub nie, że średni poziom tańca towarzyskiego spadł lub przynajmniej stał się bardziej nierówny. W niektórych miejscach obniżeniu uległy nie umiejętności techniczne w wąskim znaczeniu tego słowa, ale głębia: rozumienie muzyki, technika tańca, umiejętność słuchania, prostota, cierpliwość, elegancja w małych przestrzeniach, a przede wszystkim umiejętność sprawiania, że ​​tango wydaje się raczej wspólne niż wykonywane. W wielu społecznościach tancerze mają dostęp do większej ilości informacji niż kiedykolwiek wcześniej: więcej filmów, więcej warsztatów, więcej globalnych wpływów, więcej słownictwa. Ale posiadanie większego słownictwa nie jest tym samym, co lepsze posługiwanie się językiem.

Częścią problemu jest to, że tango istnieje dziś na szerszym rynku tanecznym, zdominowanym przez widoczność. Spektakl porusza się szybciej niż subtelność. Krótki film przedstawiający dramatyczny ruch rozprzestrzeni się w internecie łatwiej niż idealnie muzyczny spacer. A ponieważ wielu początkujących tancerzy rozwija się na platformach, które nagradzają natychmiastowy efekt wizualny, taniec może powoli oddalać się od wartości, które czynią go zrównoważonym w zatłoczonych przestrzeniach społecznych. Kiedy efekt zewnętrzny staje się ważniejszy niż jakość wewnętrzna, parkiet staje się bardziej stresujący, mniej bezpieczny, mniej intymny i ostatecznie mniej przyjemny. Wtedy początkujący czują się onieśmieleni, doświadczeni tancerze rozczarowani, a całe doświadczenie społeczne traci część swojego magnetycznego centrum.

Ale jakość nie spada tylko dlatego, że tancerze się zmieniają. Spada również dlatego, że struktury, które rozwijają tancerzy, stają się słabsze. Jeśli lokalne społeczności są rozdrobnione, jeśli początkujący masowo znikają, jeśli nauczyciele są wyczerpani, jeśli milongi są w połowie puste, jeśli zaawansowani tancerze podróżują zamiast wspierać lokalny rynek, jeśli organizatorzy skupiają się na przetrwaniu zamiast na dbaniu o środowisko, to środowisko, które kiedyś kształtowało tancerzy powoli przez lata, staje się niestabilne. Jakość w tangu nigdy nie jest tworzona wyłącznie przez zajęcia. Jest tworzona przez ekosystemy.

Tak, wiele wydarzeń tangowych wydaje się dziś słabszych. Ale nie, to nie znaczy, że samo tango zanikło.

Globalny paradoks

W tym miejscu rozmowa staje się naprawdę interesująca, ponieważ lokalne doświadczenie upadku współistnieje z dowodami na to, że tango wciąż żyje globalnie na zaskakująco dużą skalę. Szacunki są oczywiście różne, a tango jest bardzo trudne do zmierzenia, ponieważ nie ma centralnej struktury. Ale jeśli spojrzeć na katalogi, wzorce uczestnictwa, społeczności cyfrowe, sieci festiwali i międzynarodowe systemy konkursowe, nie widać śladu martwej kultury. Widać ślad kultury rozdrobnionej. Setki tysięcy ludzi na całym świecie nadal tańczy tango z pewną regularnością, a silna grupa bardzo aktywnych tancerzy nadal wspiera cotygodniowe milongi, trasy podróżnicze, treści online, transmisje radiowe, infrastrukturę mistrzostw świata i duże wydarzenia kulturalne. Liczba cotygodniowych milong na całym świecie wciąż liczona jest w tysiącach. Festiwal i mistrzostwa w Buenos Aires nadal przyciągają ogromną uwagę międzynarodową. Nowe regiony nadal budują poważne społeczności. To nie jest profil wyginięcia. To profil transformacji zmieszanej z wąskim gardłem.

Ma to znaczenie, ponieważ jednym z największych błędów, jakie możemy popełnić, jest uogólnianie na podstawie własnego miasta, grupy wiekowej, pokolenia znajomych, a nawet zmęczenia podróżami. W niektórych zachodnich społecznościach, zwłaszcza dojrzałych, tango wyraźnie się kurczy. Tancerze, którzy zbudowali ten boom, są starsi. Model rekrutacji już nie działa. Język wizualny wydaje się młodszej publiczności staromodny. Zasady społeczne są często odbierane jako zamknięte, a nie eleganckie. Tymczasem inne tańce, zwłaszcza bachata i inne bardziej dostępne sceny tańca w parach, znacznie lepiej dostosowały się do logiki kultury cyfrowej: łatwiejsze wdrożenie, szybsza satysfakcja, łatwiejsze wejście w interakcje społeczne, silniejsza obecność w mediach społecznościowych, bardziej swobodne kody, bardziej współczesna estetyka. Tango, w porównaniu z nim, często wydaje się wymagające, powolne, zakodowane, historyczne i emocjonalnie ryzykowne.

A jednak w innych regionach tango zyskuje na popularności, czasem właśnie dlatego, że oferuje to, czego brakuje współczesnemu życiu. W czasach powierzchownego kontaktu, szybkiej treści i algorytmicznego życia społecznego, tango wciąż oferuje jedną z nielicznych przestrzeni dla ucieleśnionej koncentracji, niewerbalnej złożoności i głębokiej ludzkiej obecności. Ta wartość nie zanikła. Wręcz przeciwnie, może stać się jeszcze cenniejsza. Problem nie polega na tym, że świat już nie potrzebuje tanga. Problem polega na tym, że tango często nie potrafi przełożyć swojej wartości na formy, w które współcześni ludzie mogą rzeczywiście wejść.

Dlaczego ten kryzys wydaje się tak ostateczny

Każdy kryzys wydaje się wyjątkowy, gdy się w nim znajdujesz. Ale obecny kryzys tanga wydaje się szczególnie dramatyczny, ponieważ dotyka wielu warstw jednocześnie.

Jest jeszcze warstwa historyczna: zanikająca energia pokoleń po odrodzeniu, które zbudowały tak dużą część sceny, którą odziedziczyliśmy.

Istnieje warstwa strukturalna: zbyt wielu nauczycieli przy zbyt małej liczbie nowych uczniów, zbyt wiele wydarzeń przy zbyt małej liczbie zaangażowanych podróżników, zbyt wiele równoległych mikrospołeczności przy zbyt małej wspólnej strategii.

Istnieje warstwa pedagogiczna: tanga wciąż niezwykle trudno się nauczyć, a satysfakcja z nauki jest bardzo powolna i nie ma wyraźnych standardowych kamieni milowych, które pomogłyby współczesnym uczniom odczuć postęp.

Istnieje warstwa kulturowa: młodsze pokolenia mają inne oczekiwania dotyczące inkluzywności, komunikacji, estetyki i dostępności.

Istnieje czynnik ekonomiczny: inflacja, koszty podróży, koszty lokali i ogólna niepewność sprawiają, że zarówno organizacja wydarzeń, jak i uczestnictwo w nich stało się trudniejsze.

I jest jeszcze warstwa postcovidowa, której wciąż nie doceniamy. Pandemia nie tylko przerwała tango. Zerwała ciągłość. Ludzie zniknęli. Nowi adeptów nie pojawili się. Nawyki zostały zerwane. Intymność nabrała psychologicznego ładunku. Całe miejsca zniknęły. System, stając się coraz słabszy, stracił lata przekazu pokoleniowego. Tango nie odżyło z tego niezmienione, a udawanie, że jest inaczej, to kolejna forma zaprzeczania.

Czy imprezy tangowe umierają?

Niektórzy tak.

Niektórzy na to zasługują, bo są kopiami modelu, którego warunki już nie obowiązują.

Niektóre z nich borykają się z problemami, ponieważ zostały stworzone z myślą o rynku większym niż obecny.

Niektórzy cierpią, bo rozmylili swoją tożsamość.

Niektórzy cierpią, ponieważ otaczający ich ekosystem nie jest w stanie sprostać oczekiwaniom, jakie kiedyś im obiecywano.

Niektórzy cierpią, ponieważ organizatorzy bohatersko próbują chronić formaty, których społeczność nie wspiera już wystarczającą liczbą osób, pieniędzy i energii.

Ale ważniejsza odpowiedź brzmi: imprezy tango nie umierają w jeden, konkretny sposób. Są selekcjonowane. Poddawane presji. Zmieniane pod względem rozmiaru. Zmuszane do ponownego uzasadniania swoich racji. Łatwe lata minęły. Minęły lata, w których niemal każde sensownie zorganizowane wydarzenie tango mogło przetrwać dzięki rozpędowi rozwijającej się sceny tanecznej. Pozostało trudniejsze środowisko, w którym przetrwają tylko niektórzy modelki.

Może to pójść w różnych kierunkach.

Jedną z możliwości jest powolne kurczenie się tanga w ściśle kontrolowaną niszę: mniej tancerzy, mniej wydarzeń, więcej ekskluzywności, większa koncentracja na jakości, wyższe ceny, silniejsze filtry. W tym scenariuszu tango przetrwa, ale jako mniejszy świat.

Inną możliwością jest głębsze rozwodnienie: wydarzenia próbujące być wszystkim dla wszystkich, obniżające standardy, osłabiające tożsamość, wypełniające liczby bez wzmacniania kultury i powolne stawanie się wszystkim takim samym.

A jest jeszcze najtrudniejsza możliwość, taka, która wymaga prawdziwej dojrzałości ze strony społeczności: współpraca.

Nie naiwna współpraca. Prawdziwa współpraca.

Nauczyciele rozumieją, że ich głównym konkurentem nie jest już szkoła po drugiej stronie miasta, ale ogromny wszechświat łatwiejszych, szybszych i nowocześniejszych alternatyw, konkurujących o czas uczniów.

Organizatorzy rozumieją, że budowanie społeczności nie jest kwestią drugorzędną w stosunku do organizacji wydarzenia; jest to warunek umożliwiający organizację wydarzenia.

Doświadczeni tancerze rozumieją, że bez hojności wobec początkujących, każde „wysokie” piętro to jedynie pożyczanie czasu z przyszłości.

Społeczności rozumiejące, że strategia cyfrowa nie jest wulgarnym komercjalizacją, ale infrastrukturą przetrwania.

A my wszyscy zdajemy sobie sprawę, że tango nie może dłużej sprzedawać się wyłącznie jako forma nostalgii, jeśli chce pozostać żywe społecznie.

Bo ostatecznie prawdziwy kryzys nie polega na tym, że tango jest stare. Prawdziwy kryzys polega na tym, że wiele struktur tanga wciąż zachowuje się tak, jakby samo pragnienie wystarczyło.

To już nie wystarcza.

Ostatnia refleksja

Nie sądzę, żeby tango umarło. Myślę, że pewne jego części są wyczerpane. Myślę, że wiele lokalnych społeczności jest słabszych, niż przyznają. Myślę, że wiele międzynarodowych wydarzeń już żyje w pamięci, reputacji i bezwładności. Myślę, że upadek w niektórych miejscach jest bardzo realny. Myślę, że ból, który odczuwa wielu organizatorów i nauczycieli, to nie paranoja, ale prawdziwe doświadczenie.

Ale myślę też, że zdanie „tango umiera” jest zbyt proste, żeby było przydatne.

Umiera pewien ekosystem: oparty na automatycznym przepływie początkujących, tanich podróżach, rosnącym popycie, małej konkurencji, romantycznym pędzie i iluzji, że piękna sztuka organizuje się sama.

Umiera przekonanie, że tango może zachować siłę społeczną bez strategii.

Zanika przekonanie, że lokalne rozdrobnienie nie ma żadnych międzynarodowych konsekwencji.

Umiera komfort wynikający z braku konieczności wyboru: społeczność czy ego, długoterminowy wzrost czy krótkoterminowa ochrona, jakość czy liczebność, zachowanie czy adaptacja.

A może to nie tylko tragedia. Może to także brutalne zaproszenie.

Bo jeśli tango czegoś nas nauczyło w swojej historii, to tego, że przetrwa nie poprzez zamrożenie, ale poprzez przechodzenie przez kryzysy, które zmuszają je do ponownego uświadomienia sobie. Tango przeszło już przez kryzys, wygnanie, kulturową nieistotność i odrodzenie. Może to zrobić ponownie. Ale tylko wtedy, gdy wystarczająco dużo z nas przestanie pytać, czy wydarzenia tangowe umierają, jakby odpowiedź znajdowała się gdzieś poza nami, i zacznie pytać, jaki świat tanga tak naprawdę budujemy każdego tygodnia, na każdych zajęciach, w każdej milondze, w każdym formularzu rejestracyjnym, w każdej rozmowie, w każdym uścisku.

Ten tekst jest roboczym tłumaczeniem długiego problemowego tekstu facebook.com/share/p/1BrVmzJK47/